Pleśniawki to grzybicze zakażenie jamy ustnej, wywołane najczęściej przez drożdżaki Candida albicans. Wyglądają jak białe, serowate naloty na języku, policzkach, podniebieniu lub dziąsłach, które – w odróżnieniu od resztek mleka – nie dają się łatwo zetrzeć, a śluzówka pod nimi jest zaczerwieniona i może lekko krwawić. Najczęściej pojawiają się u niemowląt, u osób noszących protezy, po antybiotykach i przy obniżonej odporności. Dobrze reagują na leczenie, a w wielu przypadkach można im skutecznie zapobiegać.
Jak wyglądają pleśniawki – objawy
- białe lub kremowe, grudkowate naloty przypominające twarożek,
- zaczerwienienie i pieczenie śluzówki pod nalotem,
- ból przy jedzeniu, a u niemowląt – niechęć do ssania i marudzenie przy karmieniu,
- zaczerwienione, pękające kąciki ust,
- u osób z protezą – często bez nalotu: jaskrawoczerwone podniebienie dokładnie w kształcie płyty protezy.
Pleśniawka, afta czy resztki mleka?
| Cecha | Pleśniawki | Afta | Resztki mleka |
|---|---|---|---|
| Wygląd | biały nalot, zwykle w kilku miejscach | pojedyncze okrągłe owrzodzenie z żółtawym dnem i czerwoną obwódką | cienka biała warstwa, głównie na języku |
| Czy da się zetrzeć | z trudem, pod spodem czerwona śluzówka | nie – to ranka, a nie nalot | łatwo, bez śladu |
| Przyczyna | grzyby Candida | m.in. mikrourazy, stres, niedobory | karmienie |
| Dolegliwości | pieczenie, dyskomfort | wyraźny, ostry ból | brak |
Więcej o owrzodzeniach, które często myli się z pleśniawkami, piszemy w artykule o aftach.
Pleśniawki u niemowląt
Niemowlęta mają niedojrzałą odporność i florę jamy ustnej, dlatego pleśniawki są u nich częste – zwłaszcza w pierwszych miesiącach życia i po antybiotykach. Grzyby mogą przechodzić z mamy na dziecko i z powrotem, dlatego przy karmieniu piersią warto zwrócić uwagę na zaczerwienienie, ból lub pieczenie brodawek.
- nie zdrapuj nalotu na siłę – to podrażnia śluzówkę,
- skonsultuj się z pediatrą – leczenie, zwykle preparat przeciwgrzybiczy stosowany miejscowo, dobiera lekarz,
- przy karmieniu piersią – jeśli lekarz zaleci, leczy się jednocześnie mamę i dziecko,
- wyparzaj smoczki, butelki, gryzaki i części laktatora,
- nie oblizuj smoczka ani łyżeczki dziecka.
U dziecka, które akurat ząbkuje, pleśniawki mogą nakładać się na dyskomfort związany z wyrzynaniem zębów – o tym, jak mu wtedy ulżyć, piszemy w artykule o ząbkowaniu.
Pleśniawki u dorosłych – kto jest w grupie ryzyka
- osoby noszące protezę, zwłaszcza także w nocy,
- osoby w trakcie lub po antybiotykoterapii,
- osoby przyjmujące wziewne leki sterydowe (np. przy astmie), które nie płuczą ust po inhalacji,
- osoby z cukrzycą,
- osoby z suchością w ustach,
- palacze i osoby z obniżoną odpornością.
Nawracające lub rozległe pleśniawki u dorosłego bez oczywistej przyczyny warto omówić z lekarzem rodzinnym, bo mogą być sygnałem problemu ogólnego, na przykład nierozpoznanej cukrzycy.
Grzybica pod protezą – tu dentysta pomaga najbardziej
U osób noszących protezę grzybica często przybiera postać tzw. stomatopatii protetycznej: podniebienie pod płytą jest zaczerwienione i obrzęknięte, czasem piecze, choć bywa zupełnie bezbolesne. Grzyby zasiedlają porowatą powierzchnię akrylu, a luźna, źle dopasowana proteza sprzyja drobnym otarciom i zaleganiu resztek jedzenia.
- zdejmuj protezę na noc i przechowuj ją czystą – na sucho lub w preparacie do protez,
- czyść protezę codziennie szczoteczką i środkiem do protez; zwykła pasta do zębów rysuje akryl, a w rysach łatwiej osiadają grzyby,
- myj też podniebienie i dziąsła miękką szczoteczką,
- sprawdź dopasowanie – jeśli proteza się rusza lub uciska, pomaga podścielenie protezy (350 zł),
- leczenie przeciwgrzybicze zaleca lekarz; samo leczenie śluzówki bez oczyszczenia protezy zwykle kończy się nawrotem.
Jeśli proteza jest stara i nie da się jej już dobrze dopasować, warto rozważyć nową – orientacyjne ceny znajdziesz w artykule ile kosztuje proteza zębowa.
Jak zapobiegać pleśniawkom
- myj zęby i język dwa razy dziennie,
- po inhalacji leków sterydowych przepłucz usta wodą,
- przy protezie – zdejmuj ją na noc i czyść codziennie,
- wyparzaj akcesoria niemowlęce,
- przy suchości w ustach pij wodę małymi łykami w ciągu dnia,
- pamiętaj o kontrolach u dentysty – badanie kosztuje 100 zł.
Kiedy pleśniawki wymagają pilnej konsultacji
- nalot nie znika po kilku dniach leczenia albo stale wraca,
- niemowlę odmawia jedzenia lub ma wyraźnie mniej mokrych pieluch,
- biała zmiana w ogóle się nie ściera i utrzymuje się dłużej niż 2 tygodnie – nie każda biała plama to pleśniawka i taka zmiana wymaga oceny,
- pojawia się trudność w połykaniu lub gorączka.
Biały nalot lub zaczerwienienie na podniebieniu nie zawsze oznacza pleśniawki. Inne przyczyny zmian na podniebieniu zebraliśmy we wpisie ból podniebienia, obrzęk i guzek.
Nie każda zmiana na języku to grzybica – wędrujące czerwone plamy z białą obwódką to zwykle język geograficzny.
Grzybica w jamie ustnej może przenosić się na kąciki ust – o tym, jak radzić sobie z zajadami, piszemy we wpisie zajady.
Pytania i odpowiedzi
Czym są pleśniawki?
To grzybicze zakażenie jamy ustnej, najczęściej drożdżakami Candida albicans. Objawia się białym, serowatym nalotem na języku, policzkach lub podniebieniu, pod którym śluzówka jest zaczerwieniona.
Jak odróżnić pleśniawki od resztek mleka u niemowlęcia?
Resztki mleka łatwo zetrzeć i są głównie na języku. Pleśniawki trudno usunąć, śluzówka pod nimi jest czerwona i może krwawić, a naloty pojawiają się też na policzkach i podniebieniu.
Czym różni się pleśniawka od afty?
Pleśniawka to biały nalot grzybiczy, zwykle w kilku miejscach. Afta to pojedyncze, bolesne owrzodzenie z żółtawym dnem i czerwoną obwódką, którego nie da się zetrzeć.
Czy pleśniawki są zaraźliwe?
Grzyby mogą przenosić się na przykład przez smoczek, butelkę albo przy karmieniu piersią między mamą a dzieckiem. U zdrowych dorosłych zakażenie rozwija się głównie przy czynnikach sprzyjających, takich jak proteza czy antybiotyki.
Jak leczy się pleśniawki u niemowląt?
Leczenie dobiera pediatra – zwykle jest to preparat przeciwgrzybiczy stosowany miejscowo. Równie ważne jest wyparzanie smoczków, butelek i gryzaków oraz leczenie mamy przy karmieniu piersią, jeśli lekarz to zaleci.
Dlaczego pod protezą pojawia się grzybica?
Grzyby zasiedlają porowatą powierzchnię akrylu, zwłaszcza gdy proteza jest noszona na noc, słabo czyszczona lub źle dopasowana. Pomaga zdejmowanie protezy na noc, codzienne czyszczenie i w razie potrzeby podścielenie protezy (350 zł).
Czy pleśniawki mogą pojawić się po antybiotyku?
Tak. Antybiotyki zaburzają naturalną florę jamy ustnej, co ułatwia namnażanie się grzybów. Podobnie działają wziewne leki sterydowe, jeśli po inhalacji nie płucze się ust.
Kiedy biała zmiana w jamie ustnej wymaga pilnej konsultacji?
Gdy nie ściera się, utrzymuje się dłużej niż 2 tygodnie, nawraca albo towarzyszy jej trudność w połykaniu. Nie każda biała plama to pleśniawka, dlatego taka zmiana wymaga oceny lekarza lub dentysty.
Jeśli nosisz protezę i zauważasz zaczerwienienie lub pieczenie podniebienia, umów się na kontrolę – sprawdzimy dopasowanie protezy i stan śluzówki, a w razie potrzeby zaplanujemy podścielenie.
Nie każdy biały nalot na języku to grzybica – o innych przyczynach i o tym, jak czyścić język, piszemy w artykule biały nalot na języku.
Pełny poradnik pielęgnacji protezy – czyszczenie, przechowywanie na noc, klej – znajdziesz w artykule jak dbać o protezę zębową.
Dentorama – Przyjazna Stomatologia
ul. Zgierska 69, Łódź (ABC Factory, I piętro)
Rejestracja: 881 339 881, Messenger lub całodobowe umawianie wizyt
Godziny przyjęć: poniedziałek–czwartek 9:00–20:00, piątek 9:00–18:00
Zgłoszenie możesz zostawić o każdej porze — przez telefon, Messenger albo całodobowe umawianie wizyt; oddzwaniamy i potwierdzamy terminy w godzinach pracy gabinetu.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani stomatologicznej. Leczenie pleśniawek, w tym dobór leków przeciwgrzybiczych, ustala lekarz.
